11 Φεβρουαρίου - Γυναίκες και Κορίτσια στην Επιστήμη: Ισότητα ως Δημοκρατική και Αναπτυξιακή Επιλογή!! Του Ηλία Παναγιωτακάκου

 

Η 11η Φεβρουαρίου δεν είναι μια ακόμη συμβολική ημερομηνία. Είναι ένας καθρέφτης των προτεραιοτήτων μας. Σε μια εποχή όπου η επιστημονική γνώση καθορίζει την οικονομία, την υγεία, την τεχνολογία και την κλιματική πολιτική, η υποεκπροσώπηση των γυναικών στους τομείς STEM δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ισότητας· αποτελεί στρατηγικό κενό.

Η Πραγματικότητα των Αριθμών

Παγκόσμια εικόνα

Σύμφωνα με στοιχεία της UNESCO, λιγότερο από το 30% των ερευνητών παγκοσμίως είναι γυναίκες. Στους τομείς αιχμής — τεχνητή νοημοσύνη, μηχανική, πληροφορική — η παρουσία τους μειώνεται ακόμη περισσότερο.

Η ανισορροπία αυτή δεν είναι συγκυριακή. Είναι αποτέλεσμα κοινωνικών στερεοτύπων, άνισης πρόσβασης σε πόρους και συστημάτων αξιολόγησης που δεν είναι πάντα ουδέτερα όσο παρουσιάζονται.

Από τη Μαρί Κιουρί στο CRISPR — και μετά;

Η Μαρί Κιουρί απέδειξε ότι η επιστημονική ιδιοφυΐα δεν γνωρίζει φύλο.
Η Ροζαλίντ Φράνκλιν υπήρξε καθοριστική για την κατανόηση του DNA, αλλά η αναγνώριση άργησε.
Η Τζένιφερ Ντούντνα και η Έμανουελ Σαρπεντιέ άλλαξαν τη γενετική με την τεχνική CRISPR.

Κάθε τέτοια ιστορία δεν είναι «γυναικεία επιτυχία». Είναι παγκόσμια πρόοδος.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Πόσες ανακαλύψεις δεν έγιναν ποτέ, επειδή κάποια κορίτσια αποθαρρύνθηκαν;
Πόσα ερευνητικά μυαλά χάθηκαν επειδή το σύστημα δεν τα στήριξε

Το ελληνικό παράδοξο

Στην Ελλάδα, τα κορίτσια διαπρέπουν στο σχολείο και στα πανεπιστήμια. Ωστόσο, όσο ανεβαίνει κανείς την ακαδημαϊκή και ερευνητική ιεραρχία, η παρουσία τους μειώνεται αισθητά:

Λιγότερες γυναίκες σε μόνιμες θέσεις.


Περιορισμένη εκπροσώπηση σε ανώτερες βαθμίδες καθηγητών.


Ακόμη μικρότερη παρουσία σε διοικητικές θέσεις.

Η «διαρροή ταλέντου» δεν είναι ζήτημα ικανότητας. Είναι ζήτημα δομών.

Η Ανθρώπινη Διάσταση

«Σε διαγωνισμό για ερευνητική χρηματοδότηση, μου είπαν ότι το βιογραφικό μου είναι εξαιρετικό — αλλά αναρωτήθηκαν αν θα μπορέσω να αντεπεξέλθω “με οικογένεια”», αναφέρει νέα Ελληνίδα ερευνήτρια στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Η φράση αυτή δεν είναι μεμονωμένη εμπειρία. Είναι ένδειξη ενός πλαισίου όπου η αξιολόγηση διαπλέκεται με κοινωνικές προσδοκίες. Η ισότητα στην επιστήμη δεν υπονομεύεται μόνο από θεσμικά κενά, αλλά και από άρρητες προκαταλήψεις.

Όταν η Ανισότητα Επηρεάζει τη Γνώση

Η επιστήμη δεν λειτουργεί σε κοινωνικό κενό. Η ιστορία της ιατρικής έχει δείξει ότι η μονομερής ερευνητική προσέγγιση οδηγεί σε στρεβλώσεις. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η έλλειψη πολυφωνίας μπορεί να ενσωματώνει προκαταλήψεις στους ίδιους τους αλγορίθμους.

Η ποιότητα της γνώσης εξαρτάται από την ποικιλομορφία εκείνων που τη διαμορφώνουν.

Η ισότητα δεν είναι απλώς ηθική επιταγή. Είναι προϋπόθεση επιστημονικής εγκυρότητας.

Η Οικονομική Διάσταση

Η συμμετοχή περισσότερων γυναικών στην έρευνα και την τεχνολογία δεν αποτελεί «κοινωνική παροχή». Είναι επένδυση.

Οικονομίες που ενισχύουν τη γυναικεία συμμετοχή στην καινοτομία καταγράφουν υψηλότερη παραγωγικότητα και μεγαλύτερη δυναμική ανάπτυξης. Σε μια χώρα που επιδιώκει ψηφιακό μετασχηματισμό και ανταγωνιστικότητα, η ισότητα στην επιστήμη είναι αναπτυξιακή στρατηγική.

Η απουσία ισότητας κοστίζει — σε ταλέντο, σε καινοτομία, σε μέλλον.

Βιώσιμες Προτάσεις για Ουσιαστική Αλλαγή της Πολιτικής

Η αλλαγή απαιτεί συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες παρεμβάσεις:

Θεσμική Διαφάνεια

Συστηματική συλλογή και δημοσιοποίηση στοιχείων φύλου σε όλα τα πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, ώστε να υπάρχει διαφάνεια και αξιολόγηση προόδου.


Διαφανή και αντικειμενικά κριτήρια αξιολόγησης και προαγωγής, με μηχανισμούς αποτροπής έμμεσων διακρίσεων.

Στοχευμένη Χρηματοδότηση

Προγράμματα που ενισχύουν τη γυναικεία ηγεσία σε ερευνητικά έργα.


Κίνητρα για ισόρροπη εκπροσώπηση σε ερευνητικές ομάδες.

Υποστηρικτικές Δομές

Ευέλικτα σχήματα εργασίας.


Ουσιαστική στήριξη για νέους γονείς στην ακαδημαϊκή κοινότητα.

Εκπαιδευτική Παρέμβαση

Προώθηση STEM από την πρωτοβάθμια εκπαίδευση.


Αποδόμηση στερεοτύπων στα σχολικά εγχειρίδια.

Από τον Συμβολισμό στη Δέσμευση

Η 11η Φεβρουαρίου δεν πρέπει να περιορίζεται σε δηλώσεις καλών προθέσεων. Πρέπει να αποτελεί ετήσιο σημείο αξιολόγησης προόδου.

Γιατί η επόμενη μεγάλη ανακάλυψη μπορεί να βρίσκεται σήμερα σε μια σχολική αίθουσα.
Το ερώτημα δεν είναι αν ένα κορίτσι μπορεί να την πραγματοποιήσει.
Το ερώτημα είναι αν εμείς θα της δώσουμε τον χώρο.

Η ισότητα στην επιστήμη δεν είναι παραχώρηση.
Είναι δείκτης δημοκρατίας.