Γράφει ο Παναγιώτης Κουμουνδούρος
«Οι άνθρωποι δεν πεθαίνουν από την ηλικία τους. Πεθαίνουν από τη σκόνη που μαζεύεται πάνω στα όνειρά τους.»
Ο Μάνος Ελευθερίου είπε αυτή τη κουβέντα στον «Καιρό των χρυσανθέμων», αλλά πολύ φοβάμαι πως η νεοελληνική πανουργία την εξέλαβε ως άλλη μια χαριτωμένη, αισθηματική ατάκα για να στολίζει ημερολόγια. Κρίμα. Γιατί η φράση αυτή δεν είναι λυρισμός, είναι ιατροδικαστική έκθεση.
Στην πραγματικότητα, ο Ελευθερίου περιέγραψε τη βασική νόσο του νεοέλληνα. Την αιώνια τάση του να βάζει τα πάντα στο ράφι. Να αφήνει τη σκόνη της καθημερινής επιβίωσης, του μικροαστικού συμβιβασμού και της πνευματικής τεμπελιάς να καλύψει κάθε τι που κάποτε τον έκανε να σκέφτεται, να επαναστατεί ή έστω να υποφέρει δημιουργικά.
Ο θάνατος, δεν είναι βιολογικό ζήτημα. Η βιολογία είναι απλώς μια γραφειοκρατία της φύσης. Ο πραγματικός, ο αμετάκλητος θάνατος είναι η απώλεια της αισθητικής και της ιδεολογικής εγρήγορσης. Και σε αυτό το πεδίο, ο Ελευθερίου υπήρξε ένας αντάρτης με κοστούμι.
Ο νεοελληνικός βίος έχει μια τρομακτική ικανότητα, παίρνει τους ποιητές, τους αφοπλίζει και τους μετατρέπει σε ανώδυνα παραδοσιακά εικονοστάσια. Το έκανε με τον Σεφέρη, το έκανε με τον Ρίτσο, προσπαθεί να το κάνει και με τον Ελευθερίου.
Όταν ο Ελευθερίου έγραφε τα «Μαλαματένια λόγια», δεν έγραφε ένα βολικό τραγουδάκι για να το τραγουδάμε μεθυσμένοι στις ταβέρνες. Έκανε μια στεγνή, πολιτική ανατομία της ιστορικής μας ήττας:
«Πώς το ’φεραν η μοίρα και τα χρόνια
να μην ακούσεις έναν ποιητή...»
Ποιος είναι ο «ποιητής» που δεν ακούσαμε; Είναι η ίδια η ιστορική συνείδηση που θάφτηκε κάτω από τη σκόνη της κατανάλωσης και της πολιτικής απάτης. Ο Ελευθερίου δεν ήταν «μελαγχολικός»· ήταν αηδιασμένος με την πνευματική κατάπτωση και διάλεξε την ποίηση για να μην ουρλιάζει στους δρόμους.
Αν θέλουμε να καταλάβουμε ποιος ήταν ο Μάνος, αφήστε για λίγο τα σουξέ και διαβάστε τον «Νοητό Λύκο». Εκεί δεν υπάρχει κανένας γλυκερός συναισθηματισμός. Υπάρχει η σύγκρουση του δημιουργού με το Τέρας και το Τέρας δεν είναι ο χρόνος, αλλά η φθορά της συνείδησης.
«Δεν είμαι αυτός που καρτερείς, δεν είμαι ούτε ο ίσκιος σου,
είμαι ένα δέντρο που καίγεται στη μέση της ερήμου...»
Ο Ελευθερίου προτιμούσε να είναι ένα δέντρο που καίγεται, παρά ένα δέντρο γεμάτο σκόνη. Αυτή είναι η διαφορά του καλλιτέχνη από τον επαγγελματία της τέχνης.
Οκτώ χρόνια μετά την αναχώρησή του, ο Μάνος Ελευθερίου μας αφήνει μια βαριά αλλά λυτρωτική εντολή. Να μην αφήνουμε την καθημερινότητα να αποστεγνώνει την ευαισθησία μας. Να φυσάμε μακριά τη σκόνη που μαζεύεται στις επιθυμίες, στις ιδέες, στους έρωτες και στην τέχνη μας.
Ο ίδιος δεν πέθανε ποτέ γιατί φρόντισε να κρατήσει τα όνειρά του ολοκάθαρα, χαρίζοντάς τα σε εμάς μέσα από εκατοντάδες στίχους. Και κάθε φορά που χαμογελάμε, βουρκώνουμε ή σιγομουρμουρίζουμε έναν στίχο του, φυσάμε κι εμείς με τη σειρά μας τη σκόνη, κρατώντας τον και μαζί κι εμάς τους ίδιους βαθιά ζωντανό.
Οκτώ χρόνια μετά τη βιολογική του αποχώρηση, ο Μάνος Ελευθερίου παραμένει επικίνδυνα επίκαιρος. Όχι επειδή τον θυμόμαστε με μνημόσυνα και επετείους αυτά είναι για τους πολιτικούς και τους δεσποτάδες.
Παραμένει ζωντανός γιατί κάθε φορά που ένας στίχος του μας ενοχλεί, κάθε φορά που συνειδητοποιούμε πόση σκόνη έχουμε αφήσει να πέσει πάνω στη δική μας ζωή, ο Ελευθερίου μας τραβάει το αυτί.
Μην κλαίτε, λοιπόν, για την ηλικία του ή για τον χαμό του. Κλάψτε για τη σκόνη που μαζεύτηκε στα δικά σας όνειρα και φροντίστε, αν σας απομένει λίγη αισθητική, να την ξεσκονίσετε πριν γίνετε κι εσείς μέρος του επίσημου, εθνικού μας τοπίου.
.jpg)
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου